اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
86
خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )
بود . و اگر كسي در راه ، سرما يابد ، چون به منزل برسد ، زود پيش آتش نبايد شد ، به تدريج خويشتن را به جامه گرم بايد كرد و دست و پاي به روغن زيت يا روغن فرفيون ( Euphorbium Gum ) يا روغن قسط گرم كرده ، چرب بايد كرد ، و اندر طعام ، روغن گاو و سير بيشتر بايد كرد ، و اگر روغن گاو نخورد 5 ، دو سه پياله شراب صرف بايد خورد ، سرما باز دارد و روز دمعه معده 6 خالي نبايد داشت . و اگر به عوض 7 شراب 8 خورد ، موافق بود . و سرمازده را يك درم انگژد خوش اندر شراب با ماء العسل حل كنند و بدهند ، نافع بود . و هنگام بر نشستن پيش آتش نبايد رفت البته ، و پاي را به روغن فرفيون يا به روغن بارزد 9 بمالند يا بسير و يا بقطران 10 و لختي موي " بز " 11 بر انگشتان نهند ، و به كاغذ در نپيچند و پاتابه 12 درپيچند و به موزه فرو كنند ، از سرما سلامت يابند . ( 1 / 123 ) و " موزه " بايد كه اندرون پاي جنبان بود و اگر كسي را پاي سرما يابد ، شلغم بجوشاند به آب كرنب يا به آب شبت يا بابونه يا انجير خشك و پاي اندر آن نهند ، و بهترين كارى آنست كه پاي در برف گيرند ، تا سرما از وى بيرون آيد ، و پيش آتش نبايد رفت البته ، و اگر پاي رنگ بگرداند ببايد آژد 13 و اندر آب گرم نهادن ، تا خون تمام برود ، پس گل ارمني اندر سركه و آب حل كنند و طلي كنند ، و اگر پاي سياه شود يا سبز ، نشان پوشيده شدن و تباه گشتن ، جز آنكه جدا كنند ( قطع كنند ) هيچ تدبيري ديگر نباشد . و لعاب اسبغول با سفيده خايه ( سفيده تخم مرغ ) و كتيرا حل كنند و صمغ عربي بر وى طلي كردن ، اثر باد و آفتاب از وى باز دارد ، و پياز به سركه و سير به سركه مضرت آن باز دارد ، و كوك نيز سود دارد ، و تدبير آن در جايگاهش گفته آمده است ، و روغن بابونه اندر عضلها ماليدن سود دارد و ماندگي ببرد ، و از ترشيها پرهيز كردن . و مسافران دريا نخست كه در كشتي شوند ، باشد كه ايشان را قي اوفتد ، باز نبايد داشت تا خود بيارامد ، پس اگر بسيار شود باز بايد داشت ، به شراب بودنه و مانند آن و آبى و انار و عدس ، بغوره پخته ، فم معده را قوي كند ، خاصه اگر بابونه خورد . و هو اعلم . تمام شد نصيب اين كتاب 14 .